İSTANBUL BENİ BÜYÜLEDİ
Neden İstanbul’dasınız?
Daha önce buraya gelme şansımın olduğu iki seferde de savaş yüzünden ve politik problemler yüzünden gelemedim. Ama tabii bu aralar herkes bana soruyordu, ‘Neden hala İstanbul’u görmediniz?’ diye. Ben de şu sıralar Atina ve Roma’da Diego Rivera yani babam üzerine verdiğim konferansları fırsat bilip İstanbul’a geldim ve 4 gün boyunca bu şehri tanıyacağım.
Aslında daha çok az yer gördüm İstanbul’da ama gördüğüm şeyler bana İstanbul’un öncelikle yüzde yüz insani bir şehir olduğunun, aynı zamanda da her sokakta çok büyük kontrastlar olduğunu gördüm. Bu bana kendi ülkemi hatırlattı. Her sokakta her semtte olağandışı birşeyler oluyor. İstanbul beni gerçekten çok etkiledi.
Babanız Diego Rivera İstanbul’a gelmiş miydi?
Zannetmiyorum ki babam İstanbul’a gelmiş olsun. Çünkü uzun süre Avrupa’da yaşadı; yaklaşık 14 sene İspanya’da, Paris’te, ve Avrupa’nın birçok şehrinde bulundu ancak İstanbul’a geldiğini hiç duymadım. Birkaç sene boyunca Rusya’da da yaşadı ama buraya hiç gelemedi. Ama bana öyle geliyor ki eğer gelmiş olsydı bu şehre aşık olurdu.
 |
|
FRIDA’YI DİĞER EŞLERİNDEN FAZLA SEVMEDİ
Babanızın eşleriyle olan ilişkileri belki çok romantize ediliyor, özellikle üçüncü karısı Frida kahlo’yla olan ilişlkisi gerek yazılan yazılar gerekse Hollywood tarafından yapılan filmlerde çok ön plana çıkarılıyor, bu konuda bizi aydınlatır mısınız? Frida babanızın tek aşkı mıydı?
Babamın Frida’yla yaşadığı aşkı anlatan efsaneler aslında pek gerçeği yansıtmıyor. Babam Frida’yı ilk karısı Angelina ya da benim annem ikinci karısı Guadalupe Marin’den daha çok sevmedi. Bu üç kadın da farklı zamanlarda Diego Rivera’yı sevdiler ve onun tarafından sevildiler. Frida’yla yaşadığı aşk çok fazla afişe edildi ve neredeyse bir reklam aracı oldu. Ama hiçbir zaman Frida, Diego Rivera’nın tek ya da en büyük aşkı olmadı. Diego Rivera ondan başkalarını da sevdi. Babam aslında aktris Maria Felix’e de çok aşık oldu. Ona her gün çiçekler, küçük kartlar, ve kendi çizdiği ufak resimler gönderirdi. Frida’nın onun hayatının tek ve en derin aşkı olduğu sadece bu fikirden para kazabileceklerin yaptığı bir reklam. Ama tabi ki Frida’yı çok sevdi, onun ölümnden sonra da çok acı çekti. Çünkü Frida ve babam birbirlerinin hayatlarının içindeydiler, birbirinden destek alan bir çifttiler ve bunun büyük kısmı psikolojik destekti. Tabii bir de duygusal desteği eklemem gerekecek.
Ancak babamın hayattaki en büyük aşkı herşeyden önce sanatıydı. Onun için yarattığı sanata inancı komünizme olan inancı ve sevgisinden çok daha güçlüydü. Meksika için resim yapması gerektiği zaman da Komünist partiden ayrıldı, çünkü o Meksika’nın hikayesini, geçmişini resmetmeyi ve Meksika için çalışmayı komünist partiden çok daha fazla önemsiyordu.
Video: ‘Frida Tembeldi’
FRIDA ÇOK TEMBELDİ
Babanızın Frida’nın resimlerini bitirdiği hakkındaki söylentilere ne diyeceksiniz?
Babam Frida’nın bazı resimlerini bitirdi çünkü açıkça söylemek gerekirse Frida çok tembeldi. O resim yapmayı sevmezdi, ve babamın onu başladığı resimleri bitirmesi için ikna etmesi gerekirdi. Ve düşünürseniz Frida hayatı boyunca nerdeyse sadece 50 tane resim yaptı ve çok da erken vefat etmedi. Çok daha fazla resim yapabilirdi. Ben bir sene boyunca babam ve Frida ile yaşadım ve babamın onun resimlerini bitirmesine yardım ettiğini kendi gözlerimle gördüm. Çünkü Frida onları bitirmek istemiyordu.
Resimden anlayan insanlar ve özellikle babamın resim stilini bilen insanlar, Frida’nın hangi resmini bitirip hangi resminin babam tarafından bitirildiğini açıkça görebiliyor ve söyleyebiliyorlar. Çünkü her ressamın kedine ait bir stili, bir fırçavuruşu vardır ve sanat uzmanları bunu kolayca farkederler.
FRIDA GERÇEK BİR KOMÜNİSTTİ
Frida ve Diego ilk kez karşılaştıklarında Frida çok genç bir kızdı. Çok akıllı, çok sempatik ve de çok güçlü komünist eğilimleri olan bir kızdı. Birçok insan bu konuda konuşmaz ama Frida gerçek bir komünistti. Amerika Birleşik Devletleri onu zamanında ülkeye kabul etmedi. Şimdi bunun hatırlatılmasını, Frida’nın komünistliğinin ortaya çıkmasını istemiyorlar ama o gerçek bir komünistti. Ve bu da babamın ilgisini çekti. Babam Frida’nın komünist partinin bri savaşçısı olmasını da sevmişti.
Babam Frida’yla ilk kez Tina Modotti’nin evinde karşılaştı ki, Tina Modotti bir Sovyet ajanıydı. Ama kimse bundan bahsetmiyor. Herkes Diego Rivera için komünistti diyor ama Frida Kahlo da komünistti, aralarındaki fark ne? Frida kadın diye mi gözardı ediliyor? Politik eğilimleri, başka kadınlar tarafından sevilsin diye mi gözardı ediliyor?
BABAM KOMÜNİST DEĞİLDİ
Babamın ön sıralarda bir komünist olduğu yine onun hakkında yaratılmış bir efsaneden ibaret. Diego Rivera komünist değildi, o bir Troçkistti, o bir sosyalistti. O Leninist sosyalizme ve daha sonra da Troçkistin marksizm yorumunda fakir halka yardım edecek bir güç görmüştü. Onun ideolojik olarak en güçlü inancı bunda yatıyordu. Ve babam icra ettiği sanatını da Meksika halkına adadı. Bilinmesi gereken en önemli şey, Diego Rivera’nın Meksika halkını kadınlarından çok daha fazla sevdiğidir.
Sosyalist ideolojinin babanızım sanatındaki yerinden bahsedebilir misiniz?
Diego Rivera resmettiği tüm eserlerini, tüm murallerini sosyalist ideolojiye bağlı olarak resmetti. Onun istediği fakir Meksika halkının, köylülerin kendi gerçek hikayelerini bilmeleri, gerçek geçmişlerini düşünmeye başlamaları ve içersinde bulundukları ‘cehaletten’ten kurtulmalarıydı. Ve tabi bunu marksist ve sınıflar çatışması perspektifinden resmetti.
Diego Rivera için Meksika’nın, Amerika’nın ve Avrupalılıarın fethinden önceki tarihi çok büyük önem taşıyordu. Bu tarih günümüzdeki Meksikalıların, Meksika Kültürü’nün asıl köküydü. Meksika, bu tarihiyle 4,000 yıl boyunca kendi kültürüne sahip çıkmış bir ülkeydi. Bunu anlatmak istedi babam. Ve şimdi ülkemizde varolan birçok soruna rağmen Meksikalı olmaktan gurur duymalıyız, buydu anlatmak istediği. |
|
Diego Rivera’nın sanat geçmişi akademiye dayansa da o dönemin estetiğini reddederek kendi tarzını yaratıyor, biraz da Rivera’nın kendine özgü sanatsal tarzından bahseder misiniz?
Diego Rivera öncelikle San Carlos Güzel Sanatlar akdemisinde eğitim gördü. Okulun önde gelen mezunlaından biri oldu. 1907’de okuldan mezun olduğunda Avrupa’ya gitmeye karar verdi. İspanya’ya gitti ve orada 19. yüzyılın sonu 20. yüzyılın başındaki en önemli ressamlardan biri oldu. O dönemde Chicharro’yla beraber oldu. Ve o sırada yarattığı bütün eserler İspanyol Akademisinin tarzını benimsediğini gösteriyordu. 1910’da Meksika’ya geri döndüğünde açtığı sergi çok büyük ilgi gördü. Ama aynı yıl Zapata ile tanıştı ve Meksika’daki yerli halkın geçmişten farklı bir biçimde aşağı görüldüklerini, ve bastırıldıklarını acıyla farketti. Toledo’ya geri döndüğünde yaptığı çalışmalar ise onu döneminin en büyük dört kübist ressamından biri haline getirdi. O, Picasso ve Gris kadar önemliydi.
PICASSO BABAMIN BİR RESMİNİ KOPYALAMIŞTI
Diego Rivera’nın o dönemde en yakın arkadaşları kimlerdi, kimlere güvenirdi?
Babamın en yakın arkadaşları arasında Paris’te yaşayan Rus ressamlar, Modigliani, Foucault, ve heykeltraş Lipschitz sayılabilir. Picasso da babamın zamanında çok iyi arkadaşıydı ama aralarında bir fark vardı. Picasso, babamın resimlerinden birini kopyalamıştı ve bu babamı kızdırdı. Babam bunu ortaya çıkardı ve tabi bir de babamın Meksikalı olması onun için bir dezavantajdı. Özellikle o dönemde Fransa’da Meksikalı olmasından dolayı ayrımcılığa maruz kaldı. O dönemde Mulato olduğu için ne Juan Gris ne de İtalyan olduğu için Moririan’a hakettikleri pozitif tepkiler gösterilmedi.
PICASSO HERŞEYİN İSTEDİĞİ GİBİ OLMASINI İSİTİYORDU
Picasso babamın Kübist olmadığını iddia etmişti, çünkü babam kübist tarzında resmettiği eserlerde meksika kültüründen gelen renkleri ve objeleri kullanıyordu ama bu Picasso’yu çok rahatsız ediyordu çünkü Picasso kübist resmin sadece kendi istediği yönde yapılmasını istiyordu, yoruma açık değildi onun kübizmi. Ama babam bu görüşe tüm gücüyle karşı çıktı. Ben Picasso’nun istediği gibi değil kendi istediğim gibi resim yapacağım dedi. Zaten bu yüzden araları açıldı.
Andre Breton’la yazdıkları manifestodan da bahsedebilir misiniz?
Andre Breton’la yaşanan hikaye 1938’de cereyan etti. Troçki Meksika’ya vardığında uluslararası cesareti yeniden yaşatmak istiyorlardı. Breton da Paris’ten Meksika’ya Troçki’yi görmeye geldi. Onun da istediği ‘Cuarta internacional’i yeniden yürürlüğe koymaktı. Ve üçü Troçki, Breton ve babam yeni bir devrimin sinyallerini veren ve sanatın da bu devrimin gerçekleşme sürecinde alacağı yeri ve pozisyonu belirleyen bir manifesto yazdılar. Ama bu manifesto basıma gideceği zaman Breton, babamın imzalamasını istemedi. Breton aslında babamın yazarların arasında görünmesini istemiyordu ve babam bunu Troçki’ye anlattığında beklediği reaksiyonu görmedi. O andan itibaren babamın Breton ve Troçki’yle arkadaşlığı bitti. Çünkü kendisi bu durumdan iğrendi.
TROÇKI’Yİ MEKSİKA’DA YAŞADIĞI DÖNEMDE TANIDIM
Ben Troçki’yi Meksika’da yaşadığı dönemde tanıdım. Troçki Meksika’yı gerçekten sevmiş, çok kısa bir zamanda da İspanyolca öğrenmişti. Babamla birlikte ülkeyi gezdiler. Hep birlikteydiler. Tabi aralarında çokça Rusça konuşurlardı, çünkü babam Rusça konuşmayı çok severdi. Tabii bir de Fransızca konuşurlardı ve malesef ben o dönemde ne Rusça ne de Fransızca bildiğim için dediklerinden hiçbirşey anlamazdım.
GERÇEKTEN ÇOK İYİ BİR BABAYDI
Diego Rivera gerçekten çok iyi bir babaydı. Çok sertti, çünkü benim ve kızkardeşimin kendi ayakları üzerinde durabilen kadınlar olarak yetişmemizi istiyordu. Bizim kesinlikle üniversite okumamızı ısrar etti. Bizi devamlı konserlere, sinemalara götütürdü ki, kültürlü birer birey olabilelim. Ben ve kızkardeşim her zaman için babamın hayatının bir parçasıydık. O çok iyi bir babaydı. Ama tabii ben babamın ideolojik adımlarını takip etmeyince bana gerçekten çok kızmıştı. Ama o ölmeden önce ona özgür olmak için komünist olmak gerekmediğini gösterebildim.
FRIDA ÖLDÜKTEN SONRA ANNEMLE EVLENMEK İSTEDİ
Annem ve babam her zaman arkadaş kaldılar. Frida öldükten sonra babam yeniden annemle evlenmek istedi, ama annem onun yeniden evlilk teklifini kabul etmedi, çnkü annem babamın bizden istediği gibi özgür ve kendi ayaklrının üzerinde durmayı bilen bir kadın olmuştu. O artık sadece eş olmak istemedi. Ama yine de hep arkadaş kaldılar, babamın 1938’de yaptığı annemin portresi ‘Lupe Marin’ de bence babamın başyapıtıdır. Annem ölene kadar arkadaş kaldılar ve annem öldüğünde babam çok acı çekti.
